Hàn Sơn Tự và Phong Kiều Dạ Bạc - câu thơ làm nên một địa danh

Có những địa danh nổi tiếng nhờ kiến trúc. Có nơi được nhớ vì phong cảnh. Hàn Sơn Tự lại đặc biệt theo một cách khác: tên tuổi của ngôi chùa gắn chặt với một bài thơ chỉ bốn câu được viết từ hơn một nghìn năm trước.

Đó là Phong Kiều Dạ Bạc của thi nhân Trương Kế.

Trong bài thơ, một đêm bên bến Phong Kiều hiện lên với trăng lặn, tiếng quạ, sương trời, ánh lửa thuyền chài và tiếng chuông từ Hàn Sơn Tự vọng đến chiếc thuyền của người lữ khách.

Từ khoảnh khắc ấy, tiếng chuông của một ngôi chùa bên ngoài thành Cô Tô đã đi vào văn học Trung Hoa và khiến Hàn Sơn Tự trở thành một trong những địa danh văn hóa nổi tiếng nhất Tô Châu.

Hàn Sơn Tự - ngôi chùa hơn 1.400 năm tuổi bên Phong Kiều

Hàn Sơn Tự được xây dựng từ thời Nam triều, khoảng năm 502-519, ban đầu mang tên Diệu Lợi Phổ Minh Tháp Viện. Về sau, tên Hàn Sơn Tự dần trở nên quen thuộc, gắn với nhà sư Hàn Sơn từng lưu lại tại đây.

Như vậy, lịch sử của ngôi chùa đã kéo dài hơn 1.400 năm.

Hàn Sơn Tự nằm tại khu vực Phong Kiều, phía Tây Tô Châu, gần tuyến Đại Vận Hà Bắc Kinh - Hàng Châu. Không gian chùa gồm chính điện, lầu chuông, tàng kinh các, hành lang bia đá và nhiều công trình mang phong cách Phật giáo truyền thống.

Nhưng nếu chỉ dừng ở niên đại và kiến trúc, có lẽ Hàn Sơn Tự đã không trở thành một cái tên quen thuộc đến vậy.

Điều làm nên sức sống lâu dài của nơi này lại nằm trong thơ.

Xem thêm: Du lịch Hoa Đông mùa thu: Thượng Hải - Tô Châu - Vô Tích - Nam Kinh

Phong Kiều Dạ Bạc - bốn câu thơ đã làm nên tên tuổi Hàn Sơn Tự

Phong Kiều Dạ Bạc là bài thơ nổi tiếng của Trương Kế, thi nhân đời Đường. Tên bài có thể hiểu là “Đêm đậu thuyền ở bến Phong Kiều”.

Phiên âm Hán - Việt

Phong Kiều dạ bạc - Trương Kế

Nguyệt lạc ô đề sương mãn thiên,
Giang phong ngư hỏa đối sầu miên.
Cô Tô thành ngoại Hàn San tự,
Dạ bán chung thanh đáo khách thuyền.

Bản dịch thơ quen thuộc

Đỗ thuyền đêm ở bến Phong Kiều

Trăng tà chiếc quạ kêu sương,
Lửa chài cây bến sầu vương giấc hồ.
Thuyền ai đậu bến Cô Tô,
Nửa đêm nghe tiếng chuông chùa Hàn San.

Bản dịch Nguyễn Hàm Ninh

Chỉ bốn câu thơ nhưng cả một đêm Giang Nam gần như hiện ra trước mắt: trăng đã xuống thấp, tiếng quạ vọng trong sương, ánh lửa thuyền chài bên bờ và một người lữ khách vẫn chưa thể yên giấc.

Đặc biệt nhất là hai câu cuối:

Thuyền ai đậu bến Cô Tô,
Nửa đêm nghe tiếng chuông chùa Hàn San.

Tiếng chuông ấy trở thành hình ảnh được nhớ lâu nhất của bài thơ, đồng thời gắn tên Hàn Sơn Tự với văn học Trung Hoa suốt hơn một nghìn năm.

Điều thú vị là bài thơ không miêu tả ngôi chùa thật chi tiết. Hàn Sơn Tự chỉ xuất hiện từ xa, thông qua một tiếng chuông vọng đến chiếc thuyền khách giữa đêm.

Nhưng chính khoảng cách ấy lại khiến cảnh thơ trở nên sâu hơn. Người đọc không nhìn thấy ngôi chùa, chỉ nghe thấy tiếng chuông - và từ một âm thanh rất ngắn, cả không gian Cô Tô hiện lên tĩnh lặng, lạnh và đầy tâm trạng.

Vì sao tiếng chuông Hàn Sơn Tự lại trở thành biểu tượng?

Trong đời sống Phật giáo, tiếng chuông chùa vốn gợi sự tỉnh thức và tĩnh tại.

Nhưng ở Hàn Sơn Tự, tiếng chuông còn mang thêm một lớp ký ức văn học.

Người ta đến đây không chỉ để nhìn thấy ngôi chùa từng xuất hiện trong bài thơ, mà còn muốn nghe thứ âm thanh đã khép lại Phong Kiều Dạ Bạc.

Chiếc chuông mà Trương Kế nghe vào thời Đường không còn tồn tại đến ngày nay. Nhưng điều sống lâu hơn vật thể chính là ký ức về âm thanh ấy.

Suốt nhiều thế kỷ, “tiếng chuông Hàn Sơn Tự” tiếp tục xuất hiện trong thơ ca, thư pháp và đời sống văn hóa Tô Châu.

Vì vậy, đứng trước lầu chuông không chỉ là đứng trước một công trình kiến trúc.

Đó còn là đứng trước một biểu tượng đã đi từ thơ ca trở lại đời thực.

108 tiếng chuông đêm giao thừa

Một truyền thống nổi tiếng khác tại Hàn Sơn Tự là nghi thức đánh chuông vào đêm cuối năm.

Chuông được đánh 108 tiếng, con số thường được lý giải trong Phật giáo Đông Á như biểu tượng cho những phiền não của con người.

Ý nghĩa của nghi thức là tiễn những muộn phiền của năm cũ và cầu bình an cho năm mới.

Theo thời gian, hoạt động nghe chuông đêm giao thừa tại Hàn Sơn Tự đã phát triển thành một sự kiện văn hóa đặc trưng của Tô Châu, thu hút đông đảo người dân và du khách.

Điều đó cho thấy tiếng chuông không chỉ còn tồn tại trong bài thơ thời Đường.

Nó vẫn tiếp tục sống trong đời sống thành phố hôm nay.

Hành lang bia đá - khi bài thơ trở về chính nơi đã sinh ra nó

Một điểm đáng chú ý tại Hàn Sơn Tự là khu vực bia đá và thư pháp liên quan đến Phong Kiều Dạ Bạc.

Qua nhiều thời kỳ, bài thơ được các thư pháp gia chép lại bằng những phong cách khác nhau rồi khắc trên bia.

Điều này tạo nên một vòng đời rất thú vị cho tác phẩm.

Ban đầu, Trương Kế viết bài thơ để ghi lại cảm xúc của một đêm dừng thuyền.

Sau đó, bài thơ được truyền tụng qua nhiều thế hệ.

Các thư pháp gia tiếp tục viết lại.

Cuối cùng, những câu thơ quay trở lại chính vùng đất mà chúng từng miêu tả và trở thành một phần của cảnh quan Hàn Sơn Tự.

Văn học, thư pháp và địa danh nhờ đó nối với nhau thành một trải nghiệm hoàn chỉnh.

Hàn Sơn Tự mùa thu - khi cảnh thực gần hơn với không khí trong thơ

Điều thú vị là không khí trong Phong Kiều Dạ Bạc vốn đã mang cảm giác rất gần mùa thu muộn.

Trăng lặn, sương phủ, hàng phong, ánh lửa chài và tiếng chuông đêm tạo nên một không gian lạnh, tĩnh và có phần cô quạnh.

Bởi vậy, khi đến Hàn Sơn Tự vào mùa thu, người ta dễ liên tưởng cảnh thực với bài thơ hơn.

Cây cối bắt đầu đổi màu, thời tiết dịu xuống, mặt nước quanh khu vực Phong Kiều trở nên trầm hơn. Mái chùa, tường vàng và sắc cây mùa thu tạo ra một khung cảnh rất hợp với tinh thần của bài thơ.

Không cần phải tái dựng đúng đêm cách đây hơn nghìn năm.

Chỉ cần đứng bên dòng nước, biết câu chuyện và nghe một tiếng chuông, cảnh vật đã tự nhiên có thêm chiều sâu.

Một bài thơ có thể thay đổi cách ta nhìn một địa danh

Nếu chưa biết Phong Kiều Dạ Bạc, du khách có thể nhìn Hàn Sơn Tự như một ngôi chùa cổ đẹp và thanh tĩnh.

Nhưng khi đã đọc bài thơ, từng chi tiết bắt đầu mang ý nghĩa khác.

Phong Kiều không còn chỉ là một cây cầu.

Dòng nước không còn chỉ là một con kênh.

Lầu chuông cũng không còn chỉ là một công trình kiến trúc.

Tất cả trở thành những mảnh ghép của một không gian văn học đã tồn tại hơn một nghìn năm.

Đây cũng là điều làm nên sức hấp dẫn đặc biệt của Tô Châu: thơ ca không nằm riêng trong sách, mà nhiều khi vẫn còn có thể tìm thấy ngoài đời thực.

Hàn Sơn Tự trong hành trình Tô Châu cùng TSTtourist

Trong tuyến Thượng Hải - Tô Châu - Vô Tích - Nam Kinh 6N4Đ, Hàn Sơn Tự xuất hiện sau những trải nghiệm tại Chuyết Chính Viên và Sư Tử Lâm.

Nhờ vậy, một ngày ở Tô Châu không chỉ có vườn cổ và cảnh quan.

Du khách còn được đi thêm một bước vào văn học và đời sống tinh thần của vùng đất, nơi một ngôi chùa hơn 1.400 năm tuổi vẫn được nhớ đến qua bốn câu thơ thời Đường.

Xem thêm: Tô Châu mùa thu - từ phố Bình Giang đến những khu vườn cổ trứ danh

Khởi hành: tháng 10, 11, 12
Giá tour từ: 19.980.000₫/khách

Đến Tô Châu, đọc Phong Kiều Dạ Bạc rồi đứng trước Hàn Sơn Tự, du khách mới dễ hiểu vì sao đôi khi một địa danh không cần quá đồ sộ vẫn có thể sống trong ký ức suốt hơn một nghìn năm.