Gấu trúc Tứ Xuyên - từ những cánh rừng trên núi đến biểu tượng “quốc bảo” Trung Quốc

Nhắc đến Tứ Xuyên, rất khó tách hình ảnh vùng đất này khỏi gấu trúc.

Nhưng mối liên hệ ấy sâu hơn nhiều so với việc Thành Đô có những trung tâm nuôi dưỡng nổi tiếng hay gấu trúc xuất hiện dày đặc trên quà lưu niệm.

Phía Tây Tứ Xuyên là một vùng núi rộng lớn nằm giữa đồng bằng Thành Đô và cao nguyên Thanh Tạng. Những dãy núi cao, thung lũng sâu, rừng tre và nhiều tầng thảm thực vật đã tạo nên một trong những sinh cảnh quan trọng nhất còn lại của gấu trúc lớn trên thế giới.

Ngay cả Núi Tứ Cô Nương - nơi du khách đi qua trong hành trình mùa thu - cũng thuộc quần thể Sichuan Giant Panda Sanctuaries - Wolong, Mt Siguniang and Jiajin Mountains, Di sản Thiên nhiên Thế giới được UNESCO ghi danh năm 2006.

Vì thế, hành trình tìm hiểu gấu trúc Tứ Xuyên không chỉ bắt đầu trong một khu bảo tồn hay trung tâm nghiên cứu.

Nó bắt đầu từ chính những cánh rừng và dãy núi tạo nên vùng đất này.

Những dãy núi phía Tây Thành Đô tạo nên một thế giới riêng cho gấu trúc

Quần thể bảo tồn gấu trúc Tứ Xuyên trải rộng trên vùng núi Qionglai và Jiajin, giữa đồng bằng Thành Đô và cao nguyên Thanh Tạng.

UNESCO ghi nhận khu di sản có diện tích khoảng 924.500 ha, chưa kể vùng đệm hơn 527.000 ha. Đây là khu sinh cảnh gấu trúc liền mạch lớn và quan trọng nhất còn lại trên thế giới.

Con số ấy giúp hình dung quy mô của câu chuyện.

Gấu trúc không sống trong một “khu rừng tre” nhỏ biệt lập.

Sinh cảnh của chúng trải qua những dãy núi, thung lũng và nhiều tầng độ cao khác nhau.

Địa hình hiểm trở từng khiến những khu vực này khó tiếp cận đối với con người, nhưng chính điều đó lại góp phần giữ lại những vùng rừng lớn đủ để nhiều loài động vật tồn tại.

Trong đó có gấu trúc lớn.

Khu vực bảo tồn còn là nơi sinh sống của gấu trúc đỏ, báo tuyết, báo gấm cùng hàng trăm loài chim và hàng nghìn loài thực vật. UNESCO đánh giá đây là một trong những khu vực ôn đới giàu thực vật nhất thế giới, với khoảng 5.000 - 6.000 loài thực vật thuộc hơn 1.000 chi.

Vì vậy, khi nhìn những cánh rừng trên đường đến Tứ Cô Nương, đó không chỉ là phông nền của một vùng núi đẹp.

Đó là một phần của hệ sinh thái đã giúp gấu trúc tồn tại qua thời gian rất dài.

Xem thêm: Núi Tứ Cô Nương mùa thu - đi sâu vào thung lũng Song Kiều giữa rừng vàng và núi tuyết

Hơn 30% quần thể gấu trúc từng được ghi nhận trong một vùng di sản

Một trong những con số đáng chú ý nhất về khu bảo tồn gấu trúc Tứ Xuyên đến từ UNESCO.

Khi khu vực được ghi danh Di sản Thiên nhiên Thế giới, nơi đây được xác định là sinh cảnh của hơn 30% quần thể gấu trúc lớn trên thế giới.

Điều này cho thấy vai trò của Tứ Xuyên vượt xa hình ảnh một địa phương “nổi tiếng vì có panda”.

Đây thực sự là một trong những vùng cốt lõi đối với sự tồn tại của loài.

Sự phân bố ấy liên quan chặt chẽ đến địa hình núi và thảm thực vật.

Gấu trúc lớn phụ thuộc rất nhiều vào tre, nhưng tre không phát triển đồng đều ở mọi nơi.

Chúng cần những khu rừng có độ cao và khí hậu phù hợp, đồng thời phải có đủ không gian để di chuyển khi nguồn thức ăn thay đổi theo mùa hoặc khi từng vùng tre trải qua chu kỳ sinh trưởng khác nhau.

Vì thế, bảo tồn gấu trúc không thể chỉ là bảo vệ từng cá thể.

Điều quan trọng hơn là giữ lại cả một hệ sinh thái đủ lớn và đủ liên kết.

Đó cũng chính là giá trị nổi bật của quần thể bảo tồn Tứ Xuyên.

Gấu trúc ăn tre, nhưng cơ thể lại kể một câu chuyện khác

Hình ảnh gấu trúc ngồi ăn tre đã quen thuộc đến mức rất dễ khiến người ta nghĩ loài này vốn được “thiết kế” để sống bằng thực vật.

Thực tế thú vị hơn.

Gấu trúc lớn thuộc bộ Ăn thịt, nhưng trong quá trình tiến hóa lại chuyển sang chế độ ăn phụ thuộc gần như hoàn toàn vào tre.

Tre có giá trị năng lượng khá thấp.

Vì vậy, gấu trúc phải dành phần lớn thời gian trong ngày để ăn và nghỉ nhằm cân bằng lượng năng lượng thu được.

Đó là lý do chúng thường được nhìn thấy trong trạng thái rất ít hoạt động: ngồi ăn tre, nằm nghỉ hoặc di chuyển tương đối chậm.

Sự “lười biếng” mà con người thường gán cho panda thực chất là một chiến lược sinh tồn.

Khi nguồn thức ăn không cung cấp quá nhiều năng lượng, việc tiết kiệm năng lượng trở thành lợi thế.

Chính điều này cũng giải thích vì sao môi trường sống có nguồn tre ổn định lại quan trọng đến vậy.

Nếu rừng bị chia cắt và đàn gấu không thể di chuyển giữa các khu vực có nguồn thức ăn khác nhau, khả năng thích nghi của chúng sẽ giảm đáng kể.

Gấu trúc không chỉ cần tre, chúng cần cả một vùng núi

Đây có lẽ là điểm quan trọng nhất nếu muốn hiểu câu chuyện bảo tồn gấu trúc.

Một khu rừng có tre chưa chắc đã trở thành sinh cảnh tốt.

Gấu trúc cần cả một cấu trúc môi trường gồm rừng, địa hình, nguồn nước, độ cao phù hợp và những hành lang đủ rộng để di chuyển.

Ở vùng núi phía Tây Tứ Xuyên, sự chênh lệch độ cao tạo nên nhiều tầng thực vật khác nhau.

Khi nhiệt độ và mùa thay đổi, động vật có thể dịch chuyển theo sườn núi để tìm điều kiện phù hợp hơn.

Do đó, những thung lũng, sườn núi và rừng liền mạch có giá trị rất lớn.

UNESCO đặc biệt nhấn mạnh tính liền mạch của sinh cảnh tại Sichuan Giant Panda Sanctuaries. Đây chính là khu sinh cảnh gấu trúc liên tục lớn nhất còn lại và cũng là một nguồn quan trọng đối với các chương trình nhân nuôi bảo tồn.

Câu chuyện ấy giúp nhìn Tứ Cô Nương theo một góc khác.

Những dãy núi mà du khách đến để ngắm tuyết và sắc thu cũng nằm trong một hệ sinh thái đang giữ vai trò bảo vệ “quốc bảo” Trung Quốc.

Xem thêm: Du lịch Tứ Xuyên mùa thu: Trùng Khánh - Thành Đô và những thung lũng đẹp giữa núi tuyết

Từ bảo vệ rừng đến nhân nuôi - hai mảnh ghép của cùng một chiến lược

Bảo tồn gấu trúc hiện nay không chỉ diễn ra trong tự nhiên.

Song song với việc bảo vệ sinh cảnh, Trung Quốc phát triển các cơ sở nghiên cứu và nhân nuôi nhằm duy trì nguồn gene, nghiên cứu sinh sản, chăm sóc thú non và chuẩn bị cho các chương trình tái thả.

Một trong những đơn vị nổi tiếng nhất là Chengdu Research Base of Giant Panda Breeding.

Theo giới thiệu chính thức, cơ sở này tập trung vào bảo tồn ngoài tự nhiên, nghiên cứu khoa học, nhân giống, giáo dục và phổ biến kiến thức về gấu trúc lớn cũng như nhiều loài động vật quý hiếm khác.

Điều quan trọng là các trung tâm nhân nuôi không thay thế việc bảo vệ sinh cảnh.

Nếu rừng tự nhiên mất đi, sẽ không có nơi để những quần thể hoang dã phát triển bền vững.

Ngược lại, nghiên cứu trong điều kiện chăm sóc kiểm soát giúp con người hiểu sâu hơn về sinh sản, di truyền và sức khỏe của loài.

Hai hướng tiếp cận vì vậy bổ sung cho nhau.

Một bên bảo vệ nơi gấu trúc sinh sống.

Một bên bảo vệ chính quần thể.

Đô Giang Yển - nơi nghiên cứu tiến gần hơn đến môi trường tự nhiên

Trong khu vực Đô Giang Yển có những cơ sở gắn với công tác bảo tồn và nghiên cứu gấu trúc.

Chengdu Research Base cho biết Dujiangyan Field Research Center for Giant Pandas - Panda Valley nằm tại Đô Giang Yển, cách trung tâm Thành Đô khoảng 50 km.

Khu vực này có diện tích khoảng 2.004 mẫu Trung Quốc, tương đương hơn 130 ha, nằm ở độ cao khoảng 740 - 1.161 m. Trung tâm được định hướng vào bảo tồn động thực vật, huấn luyện trước tái thả, nghiên cứu tái hòa nhập tự nhiên, giáo dục thiên nhiên và du lịch sinh thái.

Chi tiết này cho thấy bảo tồn gấu trúc không dừng ở việc nuôi chúng khỏe mạnh trong điều kiện nhân tạo.

Một mục tiêu xa hơn là hiểu cách động vật phản ứng với môi trường tự nhiên và từng bước chuẩn bị cho khả năng quay trở lại rừng.

Đô Giang Yển vì thế trở thành một điểm nối thú vị giữa hai câu chuyện.

Một bên là hệ thống thủy lợi cổ cho thấy cách con người sống cùng thiên nhiên hơn 2.000 năm.

Một bên là những chương trình bảo tồn hiện đại tìm cách đưa một loài quý hiếm trở lại gần môi trường tự nhiên của nó.

Xem thêm: Đô Giang Yển - công trình hơn 2.200 năm vẫn điều tiết dòng nước đến ngày nay

Gấu trúc con nhỏ đến mức khó hình dung

Một trong những tương phản thú vị nhất của gấu trúc nằm ở sự khác biệt giữa con trưởng thành và con mới sinh.

Gấu trúc trưởng thành có cơ thể lớn, bộ lông dày và hình dáng khá chắc chắn.

Nhưng khi mới sinh, gấu con cực kỳ nhỏ, chưa có bộ lông đen trắng đặc trưng và hoàn toàn phụ thuộc vào mẹ.

Giai đoạn đầu đời vì thế rất nhạy cảm.

Đây cũng là một trong những lý do việc nhân nuôi gấu trúc từng là bài toán khó đối với các nhà nghiên cứu.

Sinh sản không diễn ra dễ dàng, thời gian động dục của con cái ngắn và việc chăm sóc thú non đòi hỏi theo dõi sát.

Trong nhiều thập niên, các trung tâm nghiên cứu ở Tứ Xuyên đã phát triển kỹ thuật chăm sóc, sinh sản và quản lý di truyền để nâng cao khả năng sống sót của gấu trúc trong điều kiện nhân nuôi.

Những chú gấu trúc mà du khách nhìn thấy hôm nay vì thế cũng là kết quả của một quá trình nghiên cứu kéo dài chứ không chỉ đơn thuần là những cá thể được đưa vào công viên để tham quan.

Đằng sau bộ lông đen trắng là một loài sống khá riêng tư

Hình ảnh nhiều chú panda nằm cạnh nhau tại các cơ sở chăm sóc có thể khiến người ta nghĩ chúng là loài sống theo đàn.

Trong tự nhiên, gấu trúc lớn chủ yếu sống đơn độc.

Mỗi cá thể di chuyển trong một vùng riêng và giao tiếp thông qua mùi, dấu vết hoặc âm thanh.

Chúng chỉ tìm đến nhau nhiều hơn trong mùa sinh sản.

Lối sống này cũng khiến việc bảo tồn sinh cảnh trở nên phức tạp.

Không thể chỉ giữ lại một khu rừng nhỏ với nhiều thức ăn rồi kỳ vọng cả một quần thể sống ổn định ở đó.

Động vật cần không gian để phân bố, tìm bạn giao phối và duy trì trao đổi gene giữa các nhóm.

Khi đường sá, khu dân cư hoặc hoạt động phát triển chia nhỏ rừng thành những “hòn đảo” riêng biệt, khả năng di chuyển bị hạn chế.

Đó là lý do các hành lang sinh thái và những vùng rừng nối liền có ý nghĩa lớn trong bảo tồn dài hạn.

Gấu trúc là biểu tượng, nhưng bảo vệ panda cũng đồng nghĩa bảo vệ cả khu rừng

Gấu trúc có một lợi thế hiếm có trong lĩnh vực bảo tồn: gần như ai cũng nhận ra chúng.

Bộ lông đen trắng, khuôn mặt tròn và hành vi dễ tạo thiện cảm giúp loài này trở thành một trong những biểu tượng thiên nhiên nổi tiếng nhất thế giới.

Nhưng giá trị của việc bảo vệ gấu trúc không chỉ nằm ở một loài.

Khi một vùng rừng lớn được bảo vệ để duy trì sinh cảnh panda, rất nhiều loài khác cũng được hưởng lợi.

Trong khu di sản gấu trúc Tứ Xuyên còn có gấu trúc đỏ, báo tuyết, báo gấm, hàng trăm loài chim và một hệ thực vật đặc biệt phong phú.

Gấu trúc vì vậy có thể được xem như một “loài ô dù”.

Bảo vệ không gian sống đủ lớn cho chúng đồng thời góp phần giữ lại cả một hệ sinh thái núi.

Đó là phần câu chuyện ít xuất hiện hơn trên những món đồ lưu niệm panda, nhưng lại là lý do khiến việc bảo tồn loài này có ý nghĩa vượt xa vẻ ngoài đáng yêu.

Gặp gấu trúc giữa hành trình Tứ Xuyên

Trong chương trình Trùng Khánh - Thành Đô - Tứ Xuyên, TSTtourist đưa đoàn đến Công viên Gấu Trúc Đô Giang Yển, nơi du khách có cơ hội quan sát gấu trúc và tìm hiểu về tập tính, môi trường sống cũng như công tác chăm sóc loài.

Điểm thú vị là trải nghiệm này xuất hiện sau khi đoàn đã đi qua Tứ Cô Nương và Bích Bằng Câu.

Nhờ đó, hình ảnh gấu trúc không còn hoàn toàn tách khỏi thiên nhiên.

Trước khi nhìn thấy panda, du khách đã đi qua những khu rừng, thung lũng và núi cao của chính vùng sinh thái mà loài vật này gắn bó.

Từ đó, một chuyến thăm công viên gấu trúc có thể được nhìn theo một cách khác.

Không chỉ là “đến xem quốc bảo Trung Quốc”.

Mà là gặp một trong những cư dân đặc biệt nhất của vùng núi Tứ Xuyên sau khi đã phần nào hiểu được thế giới tự nhiên phía sau chúng.

Thời gian khởi hành: tháng 10, tháng 11

Giá tour chỉ từ: 26.880.000₫/khách

Giữa những hình ảnh rất dễ thương của panda, câu chuyện đáng nhớ hơn có lẽ nằm ở phía sau: để một loài có thể tiếp tục tồn tại, cần nhiều hơn một khu chăm sóc tốt. Cần cả những cánh rừng, những dãy núi và những hành lang sinh thái đủ rộng để chúng vẫn còn một nơi thực sự thuộc về mình.